معرفی سنگ لاجورد

سنگ لاجورد، در زبان انگلیسی با نام Lapis Lazuli شناخته می‌شود، و به «سنگ آسمان» و «سنگ پادشاهان» شهرت دارد. این سنگِ کهن، از دیرباز نماد حقیقت، خرد، شاهانگی و اشرافیت بوده و رنگ آبی عمیق و خیره‌کننده‌ اش آن را به یکی از محبوب‌ ترین و با ارزش‌ترین سنگ‌ های تاریخ بشر تبدیل کرده است. در بسیاری از تمدن‌ های باستانی، ارزش لاجورد حتی با طلا برابری می‌کرد و تنها شاهان و کاهنان بزرگ حق استفاده از آن را داشتند

پیشینه تاریخی لاجورد

تاریخ استفاده بشر از سنگ لاجورد به بیش از 7 هزار سال پیش بازمی‌گردد و این سنگ در شکل‌ دهی فرهنگ‌ها و تمدن‌ های بزرگ نقش به سزایی داشته است:

• تمدن‌ های بین‌ النهرین (سومر و بابل)

قدیمی‌ ترین شواهد استفاده گسترده از لاجورد به تمدن سومر (حدود 5 هزار سال پیش از میلاد) باز می‌ گردد. در حفاری‌ های شهر اور، مقادیر زیادی لاجورد در مقابر سلطنتی یافت شد. سومریان معتقد بودند که روح خدایان در دل این سنگ جای دارد. در حماسه گیلگَمِش (یکی از قدیمی‌ترین آثار ادبی جهان)، بارها از لاجورد یاد شده است.

• مصر باستان

مصریان باستان لاجورد را «سنگ خدایان» می‌نامیدند. ماسک طلایی مشهور توت-انخ-امون با سنگ‌ های لاجورد تزئین شده است. آن‌ها از لاجورد ساییده‌ شده به‌ عنوان سایه چشم و آرایش استفاده می‌کردند. در کتاب مردگان مصری، لاجورد به‌ عنوان سنگ حقیقت و داوری الهی یاد شده است.

• ایران باستان و جاده ابریشم

از آنجا که یکی از مهم‌ ترین معادن لاجورد در بَدَخشان (افغانستان کنونی) قرار داشت، ایران باستان نقش واسطه‌ ای مهمی در تجارت این سنگ ایفا می‌کرد. لاجورد از طریق جاده ابریشم به سراسر جهان باستان صادر می‌شد و خود واژه «لاجورد» ریشه فارسی دارد.

• رنسانس اروپا

در دوره رنسانس، لاجورد ساییده‌ شده به رنگدانه‌ ای گران‌ بها به نام «اولترامارین» (Ultramarine) تبدیل می‌ شد که ارزشش بیش از طلا بود. نقاشان بزرگی مانند میکل‌ آنژ، ورمیر و رافائل از این رنگدانه در شاهکار های خود استفاده کردند. رنگ آبی ردای حضرت مریم در بسیاری از نقاشی‌های مذهبی با اولترامارین لاجورد کشیده شده است.

جایگاه لاجورد در فرهنگ ها

• فرهنگ ایرانی

در فرهنگ ایرانی، لاجورد سنگی مقدس و نمادی از آسمان و معنویت تلقی می‌ شود. در ادبیات فارسی، شاعرانی چون نظامی، فردوسی و حافظ بارها از «لاجورد» و «لاجوردی» به‌ عنوان استعاره‌ ای برای آسمان و زیبایی استفاده کرده‌اند. کاشی‌ های لاجوردی مساجد و بنا های تاریخی ایران (مانند مسجد شاه اصفهان) الهام‌ گرفته از رنگ این سنگ هستند.

• فرهنگ هندی

در آیین هندو و آیورودا، لاجورد با چاکرای چشم سوم (آجنا) و چاکرای گلو (ویشودا) مرتبط است و سنگ حکمت الهی و بیداری معنوی شناخته می‌شود.

• فرهنگ بودایی و تبتی

در بودیسم تبتی، بودای طب (Medicine Buddha) با رنگ لاجوردی تصویر می‌شود و لاجورد سنگ شفای معنوی و رسیدن به روشن‌بینی تلقی می‌شود.

• فرهنگ بومیان آمریکا

قبایل بومی آمریکای شمالی، به‌ویژه ناواهو و پوئبلو، لاجورد را سنگ مقدسی می‌ دانستند که ارتباط انسان با آسمان و نیروهای معنوی را تقویت می‌کند.

معادن لاجورد

• افغانستان (بدخشان):  برترین و قدیمی‌ترین منبع جهان

معادن سرای سنگ در استان بدخشان افغانستان، قدیمی‌ ترین و مهم‌ ترین منبع لاجورد در جهان هستند. این معادن بیش از 5 هزار سال قدمت دارند و همچنان مرغوب‌ ترین لاجورد جهان را تولید می‌ کنند. لاجورد بدخشان دارای رنگ آبی عمیق یکنواخت با حداقل کلسیت است.

• شیلی (آند)

دومین منبع مهم جهان، معادن فلور دِ لوس آندِس در “رشته‌ کوه آند” شیلی است. لاجورد شیلیایی معمولاً رنگ روشن‌تری دارد و ممکن است لکه‌ های کلسیت بیشتری داشته باشد.

• روسیه (سیبری)

معادن نزدیک دریاچه بایکال در سیبری نیز لاجورد تولید می‌کنند. لاجورد روسی معمولاً رنگ‌های متنوع‌تری دارد.

سایر منابع:

• میانمار (برمه)
• پاکستان
• ایتالیا
• ایالات متحده (کلرادو و کالیفرنیا)
• کانادا